ĐÀO NHƯ
ĐẤT NƯỚC VÀ CHIẾN TRANH
Nhìn sông Hậu, con sông lớn nhất của tổ quốc, mênh mông miệt mài trôi, cuồn cuộn phù sa và ánh sáng, không một ai có thể nghĩ rằng vùng đất quê hương kỳ diệu này cũng là vùng đất của chiến tranh trong gần 30 năm qua! Thị trấn Cần thơ, nằm trên hữu ngạn sông Hậu, vẫn sinh họat bình thường! Bây giờ là tháng hai 1972! Dân chúng trong thị trấn Miền Tây này, đâu có ngờ chỉ trong một vài tháng nữa là cả nước đi vào Mùa Hè Đỏ Lửa với những trận đánh ở ngọn đồi Tân Cảnh, Căn Cứ Lữ Đòan 2/Dù! Sau đó là Trận đánh An Lộc, Trị Thiên, Đại Lộ Tử Thần, những trận địa chiến hai bên bờ sông Thạch hản.v.v..Những trận đánh lớn cứ theo chân nhau, vượt Trừơng sơn, từ ngoài Trung vào Nam, từ Cao nguyên đổ xuống đồng bằng duyên hải như thác ngàn! Hai phe, bốn bên dốc toàn lực đổ quân vào những trận đánh điên cuồng, đẩm máu làm áp lực hòa đàm Paris ở giai đoạn chót! Những trận đánh tân tình hủy diệt nhau làm rực lửa những trang báo cùng khắp thế giới, thắp sáng lương tri nhân loại! Hầu hết các gia đình người Mỹ, mỗi chiều tối đều ngóng nhìn lên màng ảnh truyền hình, theo dỏi chương trình CBS Evening News Reports tại New york, hớp từng lời tường thuật về Chiến tranh Việt nam của Walter Cronkite! Những trận đánh đẩm máu xé nát trái tim những bà mẹ nước Mỹ! Phong trào phản chiến trên tòan khắp thế giới lên đến cực điểm. Các sinh viên trong các trường đại học nhất là tại Mỹ, tại Anh và các quốc gia Bắc Âu và Tây Âu, bãi khóa, tổ chức“ truồng chạy” phản đối chiến tranh diệt chủng tại Việt nam! Trong khi đó tại Sàigòn, giọng hát Thái Thanh thảm thiết trong bài “Kỹ Vật Cho Em”, một kiệt tác phản chiến thời danh của Phạm Duy, viết sau cuôc hành quân Lam sơn 719 !
“Anh trở về trong chiếc pon.cho…
Anh trở về trên đôi nạn gỗ…
Anh trở về tật nguyền chai đá…
Anh trở về dang dỡ đời em…
Vào thượng tuần tháng 3/1972, toàn thể dân chúng thị trấn Cần thơ, giật mình thức giấc vào lúc 4 giờ sáng vì ba trái hỏa tiển 122ly vừa bắn vào thị xã Cần thơ gây thương vong một số đồng bào. Đó là tình trạng mà Đội Phẫu Thuật và Toán Cấp Cứu Ngoại khoa của chúng tôi tại bịnh viện dân y Thủ Khoa Nghĩa, phỏng đoán cũng như chờ đợi bấy lâu nay. Đội ngũ Ngoại khoa của bịnh viện dân y Thủ Khoa Nghĩa lúc bấy giờ có thể nói là có tổ chức và chỉnh đốn, phồi hợp tốt cũng như can thiệp cấp cứu hữu hiệu. Thành phần bác sĩ phẫu thuật tại bịnh viện lúc bấy giờ khá đông đúc và đầy đủ! Phần nhiều chúng tôi tốt nghiệp từ trường Y khoa Sàigòn, hay các Trường Y ở Pháp như Montpellier, Bordeau. Anh em chúng tôi có tất cả 9 người. Bác sĩ Phan Ngọc, nguyên bác sĩ Thiếu tá quân đội Việt Nam Cộng Hòa, biệt phái, là Trưởng khối Ngoại. Ba trái hỏa tiển rơi cách nhau mỗi trái hai phút: Một trái rớt vào mé sông Hậu, làm sạt bờ sông, nhưng vô hại, hai trái khác rơi đúng vào khu dân cư, nhiều người bị thương! Chỉ 25 phút sau, Đội Cấp Cứu của bịnh viện phối hợp với các toán Nhân Dân Tự Vệ di chuyển vào bịnh viện 8 người bị thương nặng; và 10 phút sau đó đội thứ hai mang về 4 người. Hôm ấy, tôi trực khoa ngoại. Chúng tôi có kinh nghiệm trực diện với tình trạng cấp cứu cùng một lúc nhiều nạn nhân như thế này. Nhưng đây là một trường hợp đặc biệt: nạn nhân là người sống cùng trong một thị xã với chúng tôi.Có người là thân nhân của nhân viên bịnh viện trực hôm ấy! Việc xử trí, vì thế hơi chật vật lúc ban đầu.
Tôi đang cố gắng dẫn lưu màng phổi cho một bịnh nhân bị thương ở ngực bị tràn máu màng phổi, một bàn tay đặt nhẹ trên vai tôi, tôi vừa quay lưng lại, giọng nói ôn tồn của bác sĩ Ngọc sát vào tai tôi:“Mừng cho ‘toi’! Thế là ‘toi’ trúng số đấy! Tất cả các anh em sẽ vào để chia sẻ với ‘toi.’!. Nói xong, tôi chưa kịp cám ơn anh, thì anh đã ra phòng ngoài điều khiển tiếp cứu các nạn nhân! Sau khi dẫn lưu màng phổi, tôi chuyển bịnh nhân vào phòng Đặc Biệt Theo Dõi. Bây giờ là 5:00 giờ sáng, tất cả các bác sĩ phẫu thuật đều có mặt tại phòng Cấp Cứu Ngoại, CCN, và tiếp tay với tôi. Tất cả mọi người đều nhiệt tình hăng say tự nhận lấy bịnh nhân, và tiến hành phẩu thuật cấp cứu với tinh thần trách nhiệm của mình. Cảm động vô cùng là các chị y tá, cán sự và gây mê hồi sức, của 4 kíp phẫu thuật cấp cứu đều có mặt, 4 phòng phẩu thuật hoạt động! Tôi tiếp cứu một phụ nữ có thai độ gần chín tháng, bà bị thương ở ngực và ở bụng, bà vừa khó thở bà vừa đau bụng, bà quằn quại khủng khiếp! Tôi nhìn lên film phổi và bụng của nạn nhân, có một mảnh kim loại mà tôi nghi là của hỏa tiển nằm trong phổi trái của bà khá sâu, một mãnh thứ hai, xuyên qua thành bụng và nó có vẻ nằm trong bào thai! Khi nghe tim thai, tôi thấy tim thai đâp nhanh! Thế là cả mẹ lẫn con đều bị thương! Tôi xúc động mạnh! Tôi không kiềm chế tôi được! Tôi quát lớn:“ Thai nhi cũng bị thương! Khốn nạn! Chiến tranh!”. Tôi nghe giọng nói của bác sĩ Ngọc ngay sau ót tôi: “Đó là chiến tranh và bạo động!”. Anh vừa nói vừa xoa nhẹ lưng tôi!
Chúng tôi và kíp cấp cứu đưa nạn nhân lên phòng mổ! Theo ý nguyện của bà mẹ, chúng tôi phải lo cứu bào thai trước nhất!.Bà nói với tôi, trong giọng nói thều thào đau đớn vì lúc đó Bác sĩ Ngọc đang dẫn lưu màng phổi trái của bà :
- Xin bác sĩ lo cứu cháu trước, vì cháu là đứa con duy nhất sau khi vợ chồng tôi ăn ở với nhau gần 6 năm! Cháu là niềm hy vọng duy nhất của chồng tôi! Hôm nay cháu đúng chin tháng bào thai!
Tôi biết chị là cựu sinh viên Viện Đại Học Cần thơ và chồng chị là sĩ quan Cảnh sát Dã chiến, hiện anh đang đóng đồn taị vùng ‘xôi đậu’ Thuận Trung, Cờ đỏ! Tôi bảo chị cứ an tâm, bào thai vẫn còn tốt, cả mẹ lẫn con không ai có gì là nguy kịch cả!
Binh nhân vừa bắt đầu mê là tôi mở ổ bụng, đi vào tử cung bắt con liền. Sợ nhất là cháu ngạt thở. Rất may, mới có chín tháng bào thai mà cháu đã xoay đầu xuống. Mảnh của rocket xuyên qua thành bụng người mẹ, đi vào khoảng 1/3 trên của tử cung. Mảnh rocket ghim vào mông trái của cháu, không có dấu hiệu thương tổn đến xương hay thần kinh.Vừa bắt cháu ra cháu có vẻ tái tím ai cũng sợ. Các cô diều dưỡng người thì lo hút đờm nhớt cho cháu, người lo đánh nhẹ vào mông cháu cho cháu khóc kích thích cho cháu thở!
Các cô la lớn:
- Khóc lên đi! Khóc lên đi!
Cháu bậc khóc! Lúc đầu còn yếu, sau 5 giây cháu khóc lớn! Cả phòng mổ cười vui nhộn lên! Ai cũng vui sướng khi thấy cháu đỏ và hồng hào.
Tôi phối kiểm ổ bụng người mẹ, rất may mảnh rocket xuyên qua thành bụng chỉ gây thương tổn tử cung và bào thai. Ruột và các tạng trong ổ bụng của bà tốt!
Bây giờ là 6:30 sáng, tôi đang viết tường trình phẫu thuật, bác sỉ Phan Ngọc điện thọai vào và yêu cầu tôi ra phàng Cấ cứu gắp! Một hình ảnh kinh dị: mảnh hỏa tiển cắt đứt hai cánh tay của một phụ nữ! Mỗi bên chỉ dính hai phân da. Hai cẳng tay bỏ thỏng xuống brancard lũng lẵng trông dị thường! Không hiểu chị đứng hay nằm ở tư thế như thế nào mà hỏa tiển chỉ cắt tiện hay cánh tay chị, trong khi cả thân thể chị hầu như nguyên vẹn, không một chút hế hấn gì! Đội cắp cứu và các nhóm nhân dân tự vệ, đã cúu mạng chị vì họ biết cách dùng garrot buộc chặc phía trên hai cánh tay, cầm máu. Tuy nhiên chị cũng mất máu khá nhiều trước khi chi gặp được toán cắp cứu và các anh em nhân dân tự vệ! Huyết áp của chị đang tuột thảm hại. Mạch hầu như bắt không được, mặc dầu bác sĩ Phan Ngọc đã cho dich chuyền và chuyền máu cho chị! Tôi cố gắng bộc lộ hai tĩnh mạch ỡ 2 cổ chân, tăng cường thêm dịch chuyền mặn bảo hòa. Sau 15 phút huyết áp tốt hơn mạch bắt được tuy còn yếu! Sau đó khị áp huyết áp lên được 90/60, binh nhân có thể trả lời một vài câu hỏi ngắn của tôi, tôi liền cho di chuyển bịnh nhân vào phòng phẫu thuật, cho tiền mê. Áp huyết tiếp lên cao, mạch nghe rõ hơn, chúng bắt dầu cho mê và tiến hành phẫu thuật!
Vừa hoàn tất tường trình phẩu thuật cas thứ hai, tôi nhìn sang ba phòng phẩu thuật các bác sĩ đang tiếp tục cas thứ hai của họ. Bây giờ là gần 7:30 sáng, tôi dến từng phòng mổ cám ơn các đồng nghiệp và nhất là các chị điều dưỡng, các toán cấp cứu đã “cấp cứu” tôi. Và sau cas phẫu thuật này xin các anh chi về nghỉ, phần còn lại là của tôi! Tôi sẽ tự giải quyết!.
Bác sĩ Phan Ngọc lúc đó đang đứng sau lưng tôi, nói tiếp:
- Trước khi về mời các anh chị nhân viên điều dưỡng xuống Câu Lac Bộ ăn sáng và ghi sổ tên tôi.!
Bác sĩ Vĩnh, đang mổ ngước mặt lên, anh nói đùa:
- Đã quá! Tôi xin ăn hai tô phở được không?
Bác sĩ Ngọc cười lớn, anh nói:
- Tùy thích!
Bác sĩ Phan Ngọc, đầu ngành Ngọai, người Vĩnh long, ngay sau biến cố Tết Mậu Thân anh tình nguyện mang cả gia đình vào ở trong một cái villa ngay trong bịnh viện, anh sinh hoạt với anh em như một bác sĩ thường trú! Phải khiêm tốn mà nói, anh không phải là một bác sĩ tài ba lỗi lạc, nhưng anh là một bác sĩ yêu nghề, giàu lòng nhân đạo, biết quên mình vì lý tưởng y học. Năm 1975 anh ở lại. Sau gần 20 năm phục vụ binh viện Thủ Khoa Nghĩa như một bác sĩ phẫu thuật, bác sĩ Phan Ngọc qua đời năm 1988, trong muôn vàn thương tiếc của toàn thể dân chúng của thị xã Cần thơ! Anh đã để lại cho tôi những tình cảm sâu sắc. Mỗi khi viết về anh, tôi không khỏi ngậm ngùi!
Bây giờ là tháng Tư / 72 Mùa Hè Đỏ Lửa thật sư bùng nổ! Cả nước, cả thế giới sống trong căng thẳng của chiến tranh Việt Nam! Tình trạng này càng căng thẳng hơn vì những đợt trải thảm bom của pháo đài bay chiến lược B52 ở rừng núi Trường sơn, đường mòn Hồ Chí Minh! Có khị B52 đánh bom địa đạo Củ chi, hay ven đô, các phóng viên thời sư quốc tế nằm ở Hotels: Caravelle, Ritz, hay Ambassy…tại trung tâm Saigòn hằng đêm thức giấc nghe bom run từng líp cửa! Chính phủ Trung ương Saigon lúc này cũng bắt đầu tranh thủ nhân tâm. Bộ Y Tế phát động phong trào” Y Tế Về Làng”. Như vậy có nghĩa là hàng tuần các bác sĩ phải hướng dẫn một đòan y tế và thuốc men đi về các thôn xã, ngay cả trong những làng ở tận các vùng sâu để khám bịnh cho thuốc những đồng bào quê, nghèo khó không đủ phương tiện ra các bịnh viện ở tỉnh thành điều trị!
Tại bịnh viện Thủ Khoa Nghĩa lúc ấy tính cả 4 khoa phòng lớn Nội, Ngoai, Sản và Nhi. Chúng tôi tất cả là 34 bác sĩ. Các bác sĩ ai cũng chấp nhân thi hành nghị định của Bộ mặc dầu nghị định này có nhiều thiếu sót như là không có gì bảo đảm an ninh cho đòan y tế, nhất là cho các bác sĩ, phần nhiều các anh từ quân đội biệt phái, nghĩa là họ vẫn còn trong quân ngũ! Hơn nữa khi đi chúng ta có mang theo một ít thưốc men, rủi găp “Họ”, “Họ” xin thì sao?! Đó là những điều mà Bác sĩ Phan Ngọc thường hay lo nghĩ cho phong trào Y Tế Về Làng. Nhưng ngày mai thứ bảy, cuối tháng Tư 72, đến phiên anh, anh cũng phải đi. Anh có chút vui là anh biết có tôi đi phụ theo anh, anh rất thích tôi. Tôi là bác sĩ trẻ, ra trường cách đây 3 năm, không có trong quân đội, không đảng phái chính trị. Khi đến làm việc tại bịnh viện Thủ Khoa Nghĩa tôi rất tìch cực và chủ động trong mọi công tác từ quản lý khoa phòng đến xử trí chuyên môn, trao đổi và giao tế với các đồng nghiệp. Nhưng tôi rất quan ngại cho anh là chuyến này chúng tôi đi vào tân vùng sâu, Thuận Trung! Ở Cần thơ ai cũng biết, Thuận trung và
Cờ Đỏ, là vùng xôi đậu nổi tiếng! Muốn vào Thuận Trung chúng tôi phải lên khỏi Ô môn, rồi dùng tác ráng (đò nhỏ chạy bằng máy, còn gọi là xuồng đuôi tôm) đi trên sông một giờ mới đến Thuận Trung. Đoàn Y tế gồm có 16 người, đem theo thuốc men dụng cụ y tế và thức ăn trưa cho toàn đội. Lâu ngày chúng tôi thật sự hôm nay được hít thở không khí đồng quê! Riêng tôi, tôi vô cùng nhớ ruộng vườn sông nước của quê tôi ở Ninh thuận, Phanrang! Mọi người đều vui nhộn, quên đi những nguy hiểm có thể xẩy đến trong một vài giờ tới!
. Có lẽ ở xã chính quyền đã thông báo cho đồng bào hay, cho nên chúng tôi căng lều dựng trại vừa xong là đồng bào đã đổ xô lại vô cùng đông đảo! Chúng tôi khám bịnh say sưa, cắp thưốc men cho họ. Thỉnh thoảng có những phụ nữ dìu những ông già quấn khăn rằn mà họ bảo là cha họ hay ông nội ông ngoại của họ. Phần nhiều những người này bị suy kiệt và nhiễm trùng đường tiêu hóa, nhất là kiết lỵ và viêm gan, có người bị sốt rét rừng, họ được khiêng đến chúng tôi trong lúc cơn bịnh hoành hành!
. Sao lớp các ông già ấy, là các bà già theo sau là một số phụ nữ. Họ cười đùa và nói chuyện với các cô nữ y tá của chúng tôi một cách thoải mái! Bác sĩ Phan Ngọc bảo nhỏ vào tai tôi:” Tôi nghi các cô phụ nữ này quá! Trong một vài phút nữa các cô dám mời mình nhảy ‘sol-lá-mì’ lắm”! Lúc đó cách chúng tôi vào khỏang 2-3 cây số, máy bay săn giặc nhào lên bổ xuống bắn phá dữ dội, chúng tôi nghe cả tiếng súng lớn và tiếng bom nổ! Lúc đó ông Xã Trưởng cũng vừa xuất hiên, ông chào bác sĩ Ngọc, và ông cũng nói với chúng tôi: “đó là vùng oanh kích tự do, họ đang đánh nhau”! Bà cụ, tôi đang khám bịnh, cũng cho tôi hay “họ đánh nhau hà rầm, chuyện đó xảy ra như cơm bửa, bác sĩ đừng có lo”! Lúc này thì Bác sĩ Ngọc thật sự sợ! Anh lo lắng! Anh quên hẳn chuyện có thể các phụ nữ mời anh nhảy ‘sol-lá-mì’! Anh hối anh em khám bịnh cho thuốc cho nhanh về sớm! Thật sự tôi còn sợ hơn cả anh ấy nữa! Tôi cố giử vẻ mặt bình tỉnh! Nhưng số bịnh nhân càng trưa càng đông! Thuận trung không phải một xã, lớn hơn xã, nó là một làng giàu có, dân chúng đông đúc. Mặc dầu người dân sống ở đây thường gặp tai nạn chiến tranh, nhưng họ vẫn bám ở đây mà sống vì đời sống ở đây sung túc.
Một người đàn ông đi trên hai nạn, cụt mất một chân, tay phải xách một con gà, đang tươi cười tiến tới tôi, anh đang đứng trước tôi. Môi anh run:
- Thưa bác sĩ! Chắc bác sĩ quên con…em..rồi!
Thật sự lúc ấy tôi hòan toàn quên anh ấy. Tôi cố nhớ là ai, tôi gặp anh hồi nào? Thật sự nhớ lại một người bịnh nhân của mình, nơi đây, trong hòan cảnh hôm nay là một sự cần thiết và may mắn cho tôi và cho cả đội Y tế nữa! Có quen biết hay có ai là bịnh nhân của mình ở đây, điều đó làm chúng tôi vững lòng! Nhưng tôi đành chịu, không thể nào nhớ nổi!
Anh ấy nói tiếp:
- Em là Nguyễn văn Chín, gần ba năm về trước bác sĩ cứu em, em bị thương do một cốt mìn tụi Mỹ từ máy bay rãi xuống chưa kịp nỗ. Bác sĩ cưa chân em và cắt một phần...anh vừa nói anh vừa chỉ vào háng anh!
Nghe tới đó, tôi vụt đứng dậy:
- Chín! Anh Chin! Tôi nhớ anh rồi! Anh đi cày thuê, đụng phải cốt mìn. Anh bình an? Trong gần ba năm tôi mong gặp lại anh, để tiếp tục sửa chữa điều trị cho anh, nhưng anh không tái khám!
Vâng, thật sự tôi nhớ người bịnh nhân này và hình như bác sĩ Phan Ngọc cũng đang cố hình dung lại anh ta. Đêm hôm ấy, cách đấy gần 3 năm, tôi trực, vào khoảng 1:00 sáng tôi nhận một cas gửi từ quận Thới long nghĩa là cũng từ làng này. Nạn nhân là một nông dân, đi cày thuê, đạp phải mìn, 1/3 dưới cẳng chân trái bị biến mất, lòi trơ xương chầy, và hầu như toàn bộ phận sinh dục của anh, và mặt trong của háng cả hai bên bị những mảnh mìn hủy hoại! Anh được chuyển về tôi hơi trễ, 7 tiếng đồng hồ sau khi bị thương! Anh đang bị chóang nặng, bất tỉnh không hay biết gì nữa, tim nghe rời rạc, mạch bắt không được. Anh bị mất máu nhiều quá và nhiễm trùng! Đội cấp cứu và gây mê hồi sức phải đặt khí quản, bôm dưỡng khí liên tục, và giúp anh thở. Tôi bộc lô các tĩnh mạch, cho them máu, và dich chuyền. Gần một tiếng đồng hồ sau, anh bắt đầu cựa quậy, anh trả lời được câu hỏi ngắn của tôi. Anh biết là anh đang trong bịnh viện! Áp huyết anh tăng dần lên 90/60, lúc đó anh bắt đầu có cảm giác biết đau. Tôi sợ anh bị choáng lại. Tôi cho y lệnh: tiền mê, nâng huyết áp cao hơn. Sau đó cho mê, rửa sạch các vết thương và tiến hành can thiệp phẩu thuật!
Nếu bị thương vì một viên đạn hay nhiều viên đạn, việc giải quyết vết thưong bằng phẩu thuật cũng là khó nhưng không đến nỗi nhiêu khê như một vết thương do mìn hay B40 tạo nên! Nhất là loại mìn nhỏ chống cá nhân! Vì khi mìn nổ thì có muôn ngàn mảnh nhỏ li ti có thể xuyên thấu qua các phần mềm, hay làm gẫy hở xương, thêm vào đó, nó mang bùn đất, và các chất dơ dáy khác như mảnh vải từ quần áo của nạn nhân! Do đó việc phẩu thuật thật vất vã và đòi hỏi bác sĩ phẫu thuật phải kiên trì!
Sau khi giải quyết cẳng chân anh, đến bộ phận sinh dục của anh là cả một vấn đề nan giải. Tôi phải cầu cứu bác sĩ Trưởng Khoa Ngoại, bác sĩ Phan Ngọc, lúc 3 giờ sáng đến giúp tôi giải quyết vấn đề! Mảnh mìn đã hủy hoại hết một dich hoàn bên trái của anh. Dịch hoàn trái bay mất, không tìm thấy, chỉ còn lại cuốn của dịch hòan. Dịch hoàn bên phải cũng bị hai mảnh nhỏ của mìn gâm sâu vào, nhưng còn cứu vãn được. Nhưng dương vật của anh bị đứt mất phần ngọn chỉ còn trơ 1/3 dương vật còn lại! Bác sĩ Ngọc và tôi cố bảo trọng dịch hòan còn lại, và cố tái tạo phần còn lại của dương vật, để sau này anh có thể tiểu tiện dễ dàng. Anh em chúng tôi cũng có ý định sau này sẽ gửi anh ấy về khu tiết niệu thuộc trường Y Saigòn để tái tạo lại dương vật của anh thêm phần nào mừng phần ấy cho bịnh nhân. Nhưng sau khi cho anh ấy xuất viện hẹn trở lại tái khám, và hứa là sẽ gửi anh ấy đi lên Trường Y Sàigòn để tiếp tục tái tạo hình dương vật cho anh. Nhưng từ khi xuất viên mãi đến bây giờ không thấy anh trở lại tái khám! Chúng tôi cũng quên hẳn anh ấy đi!
Hình như đến lúc này thì bác sĩ Ngọc nhìn ra được người bịnh nhân. Anh hỏi người bịnh nhân:
- Sao! Sau khi xuất viện, chúng tôi cho anh tái khám, mà không thấy anh trở lại!
Tôi nghe thấy người bịnh nhân thều thào trả lời
- Thưa bác sĩ! Vợ em nói thôi! ‘Nó’ như vậy cũng được rồi. Em vẫn chống nạn cày thuê được mà khỏi sợ phải đi lính đi trán gì hết! Anh vừa nói vừa nhìn chị vợ đang đứng ngòai xa.
Người bịnh nhân liền quay lại tôi, anh ấy nói:
- Từ hôm qua, hai vơ chồng em biết bác sĩ hôm nay đến đây khám bịnh cho đồng bào, nên em xin đem đến biếu bác sĩ con gà mái để bác sĩ đem về Cần thơ nấu cháo ăn!
Tôi quyết liệt từ chối. Có nhiều lý do lắm, nhưng tôi chỉ nêu một lý do là tôi không thể mang con gà từ Thuận trung về Cần thơ được!
Tội nghiệp chị vợ thật là thật thà, chị chạy lại gần tôi, chị nói:
- Xin bác sĩ nhận đi bác sĩ. Đó là con gà mái ấp, xương mềm, nấu cháu ăn bổ và ngon lắm bác sĩ!
Thật sự nghe tới đây.chẳng những tôi mà ngay các cô điều dưỡng cũng muốn khóc! Tội nghiệp họ nghèo quá, không còn gì để tỏ lòng nhớ ơn tôi, chỉ còn có một con gà mái đang ấp một ổ trứng, họ bắt nó đem cho tôi. Nghĩ tới cái ổ trứng không còn gà mẹ, lạnh tanh vào giờ này, ai cũng ray rứt! Cuối cùng không phải một mình tôi mà cả đội y tế, nhất là các cô y tá nhất quyết yêu cầu vợ chồng anh ta đem con gà về và trả lại nó cho ổ trứng! Dĩ nhiên hai vợ chồng người bịnh nhân cũng phải tuân theo!
Chúng tôi sữa soạn ăn trưa, thì tôi thấy một nhóm thanh niên nam nữ và hai ông cụ bà cụ khiêng một binh nhân tay ôm bụng xem chừng bịnh nặng lắm và lâu ngày. Bịnh nhân được đật trên một tấm phản .Anh nằm ngữa phủ trên thân người một cái mền màu xám, loại mền quân-tiếp-vụ của quân đội Việt nam Cộng hòa. Mắt anh nhắm nghiền lại! Tôi nghe bà mẹ bịnh nhân nói :
- Không sao đâu con! Các bác sĩ sẽ cứu con! Và bà khóc…
Lúc bây giờ tôi thấy bác sĩ Ngọc nỡ nụ cười, có lẽ anh thấy yên tâm là vì chúng tôi được sự tin yêu của quần chúng địa phương này! Bác sĩ Ngọc đến hỏi thăm bịnh nhân. Người bịnh nói lí nhí không ra lời. Người cha của bịnh nhân đứng bên cạnh lặng thinh, còn bà mẹ chỉ biết khóc và than vãn chiến tranh phiền nhiễu đời bà! Bà đã mất nhiều đứa con trai vì chiến tranh, “nay chỉ còn.thằng này là thằng út duy nhất còn lại mà bây giờ nó cũng…”! Bác sĩ Ngọc đến dỡ mền, mắt anh gắng chặt vào ổ bụng bệnh nhân, miệng anh há hóc! Tôi chỉ nghe anh kêu lên một tiếng “Trời”! Anh chụp mền lại! Anh không đủ can đảm nhìn thêm nữa. Cả toán y tế chạy lại, anh xua họ đi xa. Anh gọi tôi lại. Anh vén cái mền tay anh nắn ổ bụng bệnh nhân.Tôi nghe anh hỏi người bịnh :
- Đau không em!
Tôi thấy người bịnh nhăn mặt!
Tôi đến dỡ tấm mền, kéo xuống thắp, tôi bảo bịnh nhân co chân lại và khép hai đầu gối lại. Há miệng thở, thở nhẹ tự nhiên! Tôi sờ các nép lạt vót nhọn may thành bụng của bịnh nhân, khô, cứng, và vết thương thành bụng nhiễm trùng, có chỗ viêm thành mủ, bốc mùi. Tôi hỏi bịnh nhân bị thương hồi nào và mổ bao lâu rồi? Và bây giờ bụng anh ấy có đau không?
Không chờ người bịnh nhân trả lời, bác sĩ Ngọc nói ngay:
- Còn hỏi gì nữa! Bị viêm phúc mạc rõ ràng quá! Người bịnh nhân bị nhiễm trùng huyết đang bị sốt cao độ!
Rồi Bác sĩ Phan Ngọc than vãn:
- May thành bụng bằng lạc vót nhọn! Đau khổ thật!
Nhưng sau đó anh lấy lại bình tĩnh ngay, anh hỏi tôi:
- Bây giờ làm sao?
Tôi chưa kịp trả lời và cũng thấy bác sĩ Ngọc bình tĩnh trở lại, cho nên toàn toán y tế đổ nhào đến nhìn bụng bệnh nhân. Không ai nói được nên lời! Chỉ có cô điều dưỡng Hy, chuyên viên gây mê hồi sức la lớn:
- Trời hởi! May thành bụng bằng tre vót nhọn! Tội quá đi! Và cô đưa hai tay lên ôm đầu!
Bác sĩ Ngọc nhìn tôi và lập lại câu hỏi:
- Giờ tính làm sao?
Không cần chờ tôi trả lời, toàn toán y tế đều muốn đem nạn nhân về bịnh viện Cần thơ điều trị ngay. Tôi cũng phải hiểu ngay rằng đó cũng là điều bác sĩ Ngọc mong muốn, mặc dù anh không dám nói ra! Ngay sau đó anh ra y lệnh cho dich chuyền cho bịnh nhân để tái tạo lại các các chất điện giải và nước!
Một số nhân viên y tế thực hiện y lênh của bác sĩ Ngọc, một số còn lại thì quay trở lại sữa soạn buổi ăn trưa. Bây giờ gần hai giờ chúng tôi đói thật sự và cái hứng thú vui hưởng khí hậu đồng quê cũng bị quên mất! Chợt các cô điều dưỡng nhìn tôi và nói:
- Vợ chồng ông Chín bà Chín, bịnh nhân của bác sĩ, họ cùng gia đình quay trở lại kìa!
Nhìn lại tôi thấy hai vợ chồng anh Chín quay trở lại cùng mấy đứa con của anh chị. Họ khệ nệ bưng mấy rỗ cơm nóng phủ lá chuối xanh, và 2 nồi canh chua to, đang bốc hơi nghi ngút. Tôi cứ tưởng họ làm thịt con gà, tôi phàn nàn:
- Tội quá đi anh chị Chín ơi! Anh làm thịt con gà mái ấp thật sao?
Chị Chín nhanh nhẹn trả lời:
- Thưa bác sĩ và các cô, không phải thịt gà đâu! Đó là nồi canh chua nấu với cá lóc, xin mời bác sĩ và các cô thực lòng dùng.
Bác sĩ Phan Ngọc, nhìn vào nồi canh chua, anh ngạc nhiên và hỏi:
- Cá lóc ở đâu mà sẵn vậy?
Chị Chín nói:
- Anh Chín vừa trả con gà mái vào trong ổ cho nó ấp trở lại, anh chạy xuống con lạch trước nhà, anh lặn lật cái chum bể mà anh bỏ nó ở đó cách đây 6 tháng, anh hy vọng có con có ‘lóc chiếc’ sẽ chun vào đó ở. Hên quá bác sĩ, đúng vậy, anh bắt được con cá lóc bông cân khoảng gần 2 kí. Anh mới nấu liền một nồi canh chua để mời
bác sĩ và các anh chị.
Nghe nói xong, bác sĩ Ngọc cám ơn người bịnh nhân và anh quay lại nói cùng các anh chị em trong toán y tế:
- Ở đây đời sống có vẻ dể dãi và sung túc, nên mặc dầu có những khó khăn về chiến tranh, người dân họ vẫn bám ruộng bám vườn ở đây mà sống!
Tóan Y Tế Về Làng của chúng tôi trở về bịnh viện Thủ Khoa Nghĩa tại Cần thơ, đúng 5 giờ chiều. Chiếc xe ambulance chở người bịnh nhân và cha mẹ bệnh nhân đến thẳng Phòng Cấp Cứu Ngoại, CCN, theo đúng lệnh của bác sĩ Ngọc. Giấy tờ nhâp viện của bịnh nhân, anh đã kỹ lưỡng làm trước, ngay tại lều Y tế tại Thưận trung. Bác sĩ Ngọc yêu cầu tôi luôn luôn túc trực bên cạnh bịnh nhân, còn phần anh thì anh phải làm việc thận trọng với bác sĩ Giám Đốc bịnh viện và nếu cần anh phải làm việc với Công an, Cảnh sát và An ninh quân đội vì anh vẫn còn tại ngũ! Anh bảo với tôi: “phải thận trọng, đừng để ‘anh em”hiểu lầm mình”!
Tôi di chuyển bịnh nhân vào phòng CCN, anh Diệp Phùng, người Y tá trưởng phòng CCN trực hôm ấy, liền đến phụ tôi, đưa người bệnh nhân từ brandcard sang giường cấp cứu! Anh tiếp ứng tôi rất chu đáo. Anh thăm hỏi bịnh nhân, anh nhìn vào giấy tờ nhập viện của bịnh nhân mà bác sĩ Ngọc đã làm sẳn. Anh nói với tôi:
- Thưa bác sĩ, “tụi nó” vừa giựt mìn sập cầu Cái tắc, một chiếc xe đò bị lật, một người chết, tài xế bị thương nặng cùng với năm người khác! Hôm nay thứ Bảy mà xui thật! Mình lãnh đủ! Bác sĩ Vĩnh và Bác sĩ Quốc đang mổ cấp cứu!
Nói xong anh đến xem lại người bịnh nhân. Anh đọc hồ sơ. Anh vén drap lên. Anh nhìn thành bụng bệnh nhân! Tôi thấy anh thất sắc.Anh chạy đến tôi, anh quát lớn:
- Bác sĩ và bác sĩ Phan Ngọc, tiếp thu thằng chiến bịnh Việt cọng này ở đâu vậy? Tôi biết lắm mà! Thuận trung, Cờ đỏ là ‘chiến khu’ của tụi nó!
Tôi chưa kịp phản ứng, anh tiếp tục hét lớn, anh chửi thề:
- Đ.m…Chỉ có tụi bác sĩ Việt cọng mới may thành bụng bằng lạt, bằng tre vót nhọn! Lạt mềm buộc chặt! Nó là thằng Việt cọng! Bác sĩ rước Việt cọng vào nhà! Vào Nhà thương!..Anh liền chạy đến giật chai dịch chuyền đang vô cho bịnh nhân! Các cô y tá và toàn thể toán Y Tế Về Làng hôm ấy đang có mặt trong phòng CCN lúc đó, liền nhảy đến ôm anh Phùng lại. Cô Hy, chuyên viên hồi sức gây mê nói:
- Người ta là bịnh nhân bị thương mà anh Phùng!
Diệp Phùng vẫn không nghe, anh tiếp tục la hét, và nguyền rủa người bịnh. Anh nhảy bổ vào, định đánh người bịnh. Anh chỉ mặt người bịnh nhân anh hét lớn:
- Vì mày! Vì bọn Việt cọng tụi mày mà thằng con tao chết! Và Anh nhào đến đánh bịnh nhân!
Tôi đang trì kéo với anh Diệp Phùng, tôi nhất định bảo vệ người bịnh của tôi, một cánh tay choàng qua vai tôi từ phía sau, nắm cổ áo anh Diệp Phùng ghì lại, và giọng nói của bác sĩ Vĩnh vang lên sau lưng tôi::
- Nó bị thương nặng! Không được hành hung bịnh nhân! Anh Phùng!
Anh Diệp Phùng khựng lại! Bác sĩ Vĩnh, kéo anh dang xa người bịnh! Bác sĩ Vĩnh nhìn sâu vào mắt anh Diệp Phùng và nói:
- Anh Diệp Phùng! Nó bị thương!
Tôi quay lại, cám ơn Bác sĩ Vĩnh! Bác sĩ Vĩnh, cao lớn người, tốt nghiệp Y khoa tại Montpellier, Pháp. Anh chuyên về giải phẩu lồng ngực. Bác sĩ Vĩnh cho tôi hay anh vừa mổ cấp cứu xong! Anh hỏi tôi:
- Anh có cần tôi phụ anh mổ cas nầy không?
- Cám ơn anh! Có lẽ là không, vì anh Ngọc có kế hoạch là mổ cas này với tôi ngay chiều tối hôm nay.
Sau đó Bác sĩ Vĩnh chào tôi, ra về.
Anh Diệp Phùng đang ngồi trên ghế, trong một gốc tường của phòng CCN, thở hổn hển! Anh có vẻ mệt! Không hiểu là vì anh còn tức giận, hay anh bị bác sĩ Vĩnh nắm cổ áo anh chặc quá khi cố dở hỏng anh lên và kéo anh xa người bịnh nhân và xa tôi!
Tôi biết anh Diệp Phùng gần ba năm về trước, khị tôi đến làm việc tại bịnh viện này. Anh đậu ưu hạng khóa “Infirmier d’État” tại Chợ Rẫy, Sàigòn năm 1950! Những năm về trước anh là người Y tá, có văn bằng cao nhất;
“Ytá Quốc gia” trong binh viện. Anh là người Ytá năng động, yêu nghề, biết thương yêu kính trọng bịnh nhân. Anh đươc nhiều bằng khen thưởng. Anh được cất nhắc lên làm Trưởng Phòng Cấp Cứu Khoa Ngoại, một chức năng cao nhất (plafond) của người Y tá! Anh có gia đình, vợ và 4 con: 2 trai, 2 gái. Anh có một đời sống gia đình mẫu mực! Người con trai lớn của anh, vừa đậu xong Tú tài, bị động viên đi lính, thụ huấn quận sự tại Trường Sĩ Quan Bộ binh Thủ Đúc. Bất hạnh cho anh! Người con trai của anh là một trong những sinh viên sĩ quan bị chết vì dịch Viêm màng não do trùng Méningocoques bộc phát bất ngờ trong quân trường Thủ đức năm 1969! Cái chết của người con trai của anh là một tai biến khủng khiếp cho gia đình anh, là một thảm họa cho riêng anh! Anh trở nên phẩn uất, phản kháng với tất cả mọi người, Anh trở nên nghiện rượu. Trong cơn say, anh nguyền rủa Chính quyền VNCH, anh chửi Mỹ, anh lên án Việt cọng. Anh trở thành người chống cộng hung bạo. Anh thường bảo là tại Việt cộng mà con anh chết! Ngày đầu tiên tôi gặp anh, anh nói chuyện với tôi trong hơi men của rượu! Anh Lê Văn, bác sĩ Giám đốc, nhiều lần phàn nàn về anh, nhưng không phải vì thế mà cho anh nghỉ việc hay về hưu. Theo bác sĩ Lê Văn, anh Diệp Phùng là nhân viên bịnh viện lâu đời nhất! Dù sao đi nữa, không ai có thể quên được những cống hiến của anh cho bịnh viện trong hơn 20 năm qua! Anh Lê Văn bảo với anh em, thời thế và chiến tranh đã làm cho anh Diệp Phùng trở thành nạn nhân của bịnh chứng “phản kháng xã hội” (antisocial disorders)!
Cô điều dưỡng trưởng của phòng mổ đến cho tôi hay là Bác Sĩ Phan Ngọc và bịnh nhận đang chờ tôi trong phòng phẫu thuật! Tôi vào phòng mổ chậm.Tôi chưa kịp xin lỗi, bác sĩ Ngọc nhìn tôi với nụ cười rạn rỡ:
- Nào, chúng ta phải kiên trì làm việc với cas này! Khó đó anh!
Tôi thấy anh đã chuẩn bị bịnh nhân rất kỹ. Anh phủ những nép lạt khô bằng bằng gạt ướt, sau khi rữa thành bụng bằng thuốc khử trùng. Anh giải thích:
- Phải làm cho lạt mềm, nó trở thành dẽo, khỏi bị gẫy! Tôi có kinh nghiệm về ‘vụ’ này, hồi sau Mậu Thân tôi can thiệp “mổ lại” hai cas như thế này! Tất cả đều xuất viện an toàn!
Đựơc sửa soạn kỹ lưỡng trước cho nên khi cắt tháo mấy nép lạc may thành bụng không mấy khó khăn. Chúng tôi cắt bỏ những mô họai tử. Tạo vết mổ có bộ mặt mới. Khi chúng tôi đi vào thăm dò ổ bụng thì chúng tôi gặp khó khăn là ruột bị nhiều mô sợi viêm nhiễm quấn chung quanh, làm tắt ruột nhiều đọan, nhưng rất may không có phần ruột nào bị hoại tử hay lủng cả!. Tuy nhiên có vài đọan bị tím. Những bộ phận khác cũng như ruột đều bị viêm nhiễm nặng, nhất là mạc-nối-lớn dày cộm lên, nhưng không có dấu hiệu hoại tử! Tôi nghe bác sĩ Ngọc thở phào! Dấu hiệu của sự lạc quan! Cả kíp mổ vui nhộn lên! Các cô phụ mổ hỏi tôi:
- Hy vọng cứu được ‘thằng nhỏ‘này không bác sĩ?
Tôi trả lời:
- Hy vọng lắm! Cũng là nhờ sự hợp tác của cô với chúng tôi!
Vừa nói chuyện với các cô chúng tôi vẫn luôn tay tháo gỡ các mô sợi. Phải thú thật rưôt dình nhiều đọan dính sát với nhau, tháo gỡ rất là khó, có nhiều lúc chúng tôi có cảm tưởng là sẽ bỏ cuộc! Hơn thế nữa, thành ruột rất dể vỡ, dể lủng vì tình trạng viêm nhiễm lâu ngày! Chúng tôi phải tháo gỡ vô cùng thận trọng và kiên trì! Tôi thấy trán bác sĩ Ngọc đổ mồ hôi. Anh ngẫng mặt lên, vừa nhìn tôi, anh nói:
- Nếu phải chi chúng ta là những người mổ cas này từ thuở ban đầu thì không đến nỗi khó khăn và vất vả như bây giờ!..Anh nhìn các cô phụ mổ, anh nói tiếp:
- Kẻ đến sau bao giờ cũng là những kẻ bất hạnh, phải không các cô? Chúng tôi thừa hưởng những cái khó khăn người đi trước bỏ lại!
Các cô nhìn bác sĩ Ngọc. Các cô muốn cười mà không ai dám cười! Cô Hy, gây mê hồi sức, hỏi bác sĩ Ngọc:
- Thưa bác sĩ, bác sĩ mệt rồi hả?
Lúc đó cả phòng mổ cười rộ lên. Cô phụ mổ đứng bên cạnh tôi, cô ấy nói:
- Tôi nghĩ hai bác sĩ phải tự hào là kẻ đến sau, sửa chữa những lỗi lầm của người đi trước!
Bác sĩ Ngọc bảo:
- Vâng! Chúng tôi đang tự hào và tự hào lắm đây! Tự hào đến đổ mồ hôi đây!
Cả phòng mổ lại có dip cười vui! Bác sĩ Ngọc hỏi các cô điều dưỡng:
- Các cô có biết tại sao có các mô sợi trong ổ bụng bịnh nhân không?
Các cô chưa kịp trả lời, Bác sĩ Ngọc giải thích:
- Khi người bịnh này bị thương, máu tràn ra ổ bụng. Các bác sĩ phẫu thuật trước, may lại vết thương ruột, và cầm máu. Họ đóng thành bụng sau khi dẫn lưu hố chậu! Có lẽ họ không có rửa và chùi sạch máu trong ổ bụng, có thể là vì không có thì giờ, và cũng có thể họ không có đủ phương tiện, có lẽ cuộc phẩu thuật được tiến hành cấp cứu trong hầm phẩu thuật dã chiến! Các cô biết máu tuy nhìn thấy như chất lỏng, nhưng kỳ thực máu là mô sợi. Máu tù đọng trong ổ bụng lâu ngày biến thành sợi. Những sợi đó quấn quanh ruột. Vì nhu động của ruột, mỗi ngày nó càng thắt chặc hơn! Nói đến đây, anh chỉ cho các cô nhìn thấy các mô sợi đang quấn ruột.
Tuy vừa nói chuyện và giải thích cho các cô điều dưỡng, chúng tôi vẫn luôn tay tháo các mô sợi thắt ruột và bốc tách các phần ruột dính lại với nhau! Sau gần hai giờ làm việc kiên trì, cuối cùng chúng tôi giải phóng toàn thể ruột của bịnh nhân ra khỏi mô sợi, không còn đoạn nào bị tắt nghẽn, hoặc tái tím! Chúng tôi cắt bỏ toàn bộ các mô sợi tìm thấy trong ổ bụng! Chúng tôi rửa ổ bụng chậm sạch máu. Ruột trở nên hồng hào! Chúng tôi đóng thành bụng sau khi dẫn lưu hai hố chậu!
Trong phòng dành riêng cho bác sĩ viết tường trình phẩu thuật, bác sĩ Phan Ngọc nói với tôi:
- May ổ bụng bằng lạt vót nhọn! Đau khổ thật! Đau khổ cho cả bịnh nhân lẫn bác sĩ! Chiến tranh! Khốn nạn! Chiến tranh thật khốn nạn!.
Chúng tôi ra khỏi phòng phẫu thuật lúc 11:00 giờ đêm. Cuối tháng tư bầu trời đầy sao đẹp lạ thường! Tôi thư thả tản bộ trong sân bịnh viện, muốn tận hưởng những giây phút thỏai mái sau một ngày lao động vất vã! Chợt nghe tiếng anh Diệp Phùng chào tôi:
- Thưa Bác sĩ! Bác sĩ chưa về nghỉ sao?
Tôi chưa kịp trả lời, anh ấy chỉ tay về cuối chân trời xa;
- Thua Bác sĩ! Bác sĩ có thấy hỏa châu, trái sáng đầy trời đấy không? Họ lại đánh đấm nhau! Dân chúng lại bị thương chết chóc! Bác sĩ về nghỉ đi! Không khéo, khuya nay lại phải vào mổ cấp cứu nữa!
Tôi đến bắt tay anh ra về. Diệp Phùng nắm chặc tay tôi trong lòng hai bàn tay của anh, anh hỏi tôi:
- Thằng nhỏ chiến binh Việt cộng Bác sĩ và bác sĩ Phan Ngọc mổ liệu có còn hy vọng gì không?
- Tôi nghĩ là hy vọng, và rất tốt!
- Ùm!. Được vậy, tôi cũng mừng cho nó! ./.
Viết xong tại Oak park, Illinois/USA
Jan15/96
Đào Như
(BS Đào Trọng Thể)
Địa chỉ thư điện tử này đã được bảo vệ khỏi các chương trình thư rác, bạn cần bật JavaScript để xem nó