Câu chuyện kinh tế
Vì sao giá xăng gia tăng giữa cơn suy thoái kinh tế
Mai Loan
Tuy người dân tiêu thụ có thể không để ý đến vì nhiều lý do khác nhau, nhưng giá xăng bán lẻ đã gia tăng khá mạnh bạo đến gần như vô lý trong những tuần lễ vừa qua, một sự kiện khiến nhiều nhà quan sát nhắc đến hiện tượng giá xăng tăng vọt ào ạt đến mức kỷ lục xảy ra vào hơn một năm trước đây để rồi chỉ vài tháng sau đó lại tụt giá xuống không kèn không trống nhưng với tốc độ nhanh kinh khủng.
Thật vậy, mặc dù từ đầu năm 2008 giá xăng và giá dầu thô đã gia tăng liên tục theo đà bắt đầu từ vài năm trước đó, đa số người dân cũng như các chuyên gia kinh tế đều không lấy làm ngạc nhiên hay hốt hoảng vì cho rằng nó là hậu quả của tình trạng tiêu thụ năng lượng gia tăng do tăng trưởng kinh tế tại nhiều nơi, đặc biệt là tại hai quốc gia đông dân nhất toàn cầu và đang phát triển mạnh về kinh tế là Ấn Độ và Trung Cộng. Nhưng việc tăng giá xăng và giá dầu thô đà xảy ra ở mức đáng ngại vào năm ngoái, vượt ra ngoài mọi dự đoán và phân tích của các chuyên gia, khi giá dầu thô đã tăng lên đến mức kỷ lục vào tháng Bảy là 147 Mỹ-kim cho 1 thùng phi, và giá xăng trung bình lên khoảng 4 đồng rưởi cho 1 ga-lông. Nhưng rồi đột nhiên nó lại tụt dốc sau đó không lâu, và chỉ cần 5 tháng sau đó thì giá dầu thô lại tụt xuống còn có 32 đồng cho 1 thùng phi và giá xăng xuống chỉ còn khoảng 1 đồng rưởi cho 1 ga-lông, những con số mà người dân tại tiểu bang California khó có thể ngờ xảy ra được chỉ mới vài năm trước đó.
Nếu so với giá xăng bán lẻ ở thời điểm thấp nhất vào tháng Chạp năm ngoái, thì giá xăng hiện nay đã tăng lên khoảng 40%, với giá trung bình trên toàn quốc là 2 đồng 47 xu cho 1 ga-lông, theo như thông tin đưa ra từ nhiều cơ quan nghiên cứu trong ngành như AAA, Wright Express và Phòng Thông Tin về Giá Xăng Dầu. Tại tiểu bang Texas, giá xăng rẻ hơn giá trung bình khoảng 10 xu nhưng tại tiểu bang California thì giá lại cao hơn giá trung bình toàn quốc cũng khoảng 10 xu. Chỉ riêng trong tháng vừa qua thì giá xăng đã tăng lên khoảng 20%. Nhưng nói cho cùng, cho dù giá xăng hiện nay đã tăng vọt trong vài tháng qua tương tự như chuyện đã xảy ra vào năm ngoái, nó cũng còn thấp hơn giá kỷ lục của năm ngoái đến khoảng 1 đồng rưởi; và điều này có lẽ là lý do chính giải thích vì sao người ta ít thấy có tiếng kêu ca hay than phiền như đã xảy ra hồi năm ngoái.
Tình trạng tăng giá của dầu thô cũng cao tương tự, khoảng 30% trong tháng vừa qua, một mức độ tăng vọt cũng phải làm cho nhiều người phải chóng mặt. Thế nhưng nhiều người không cảm thấy bị ảnh hưởng nặng nề do bởi giá hiện nay khoảng 66 đồng cho 1 thùng phi vẫn còn thấp nếu so với năm ngoái, vào khoảng 130 Mỹ-kim vào cùng thời điểm của đúng một năm trước. Theo lời của ông Tom Kloza, chủ biên và cũng là phân tích gia chính của Phòng Thông Tin về Giá Xăng Dầu thì giá xăng có thể vượt qua mức 3 đồng nếu như giá dầu thô tăng lên thành 100 đồng, một con số quá cao mà hầu hết các chuyên gia đều cho rằng khó có thể xảy ra trong năm nay. Đa số các chuyên gia đều tiên đoán là giá dầu thô có thể lên cao nhất trong năm nay vào khoảng từ 70 đến 75 đồng. Tuy vậy, ông Kloza và nhiều phân tích gia cũng đều tỏ ra ngạc nhiên trước sự tăng giá khá bất thường này.
Sự tăng giá cao vọt của năm ngoái được kết luận và đổ tội lên tinh thần đầu cơ của nhiều quỹ đầu tư hoặc các định chế tài chánh lớn có dư tiền, lúc nào cũng tìm đủ cách để giúp cho vốn liếng tiền để dành và đầu tư trong quỹ được gia tăng và sinh lời nhiều nhất, và do đó đã không ngần ngại đầu tư vào những thị trường mới lạ như thị trường trao đổi các hàng hoá tiêu thụ (New York Mercantile Exchange) chứ không chỉ giới hạn đơn thuần trong thị trường chứng khoán (New York Stock Exchange). Các chuyên gia đầu tư tại các quỹ này đều tiên đoán rằng nhu cầu tiêu thụ dầu thô tiếp tục gia tăng do bởi đà tăng trưởng kinh tế tại nhiều quốc gia trên thế giới nên đánh cá giá dầu thô sẽ gia tăng, và đã quyết định ứng tiền để mua trước với giá rẻ và hy vọng sẽ kiếm được lời nhiều để bán lại sau đó khi giá đã tăng lên cao. Tuy nhiên việc trao đổi mua bán này chỉ diễn ra trên giấy tờ thoả thuận giữa các bên, và các quỹ đầu tư đã không phải mua bán thực sự, tức là không cần phải mua hay có sẵn các lò chứa để tích trữ số lượng dầu thô đã mua và sau đó bán lại. Họ chỉ cần đồng ý trả tiền trước theo thoả thuận và coi như sở hữu số lượng dầu thô trên các giao kèo, và sau đó thì bán lại cho các khách hàng mua sỉ những giao kèo này.
Và lần này, sự tăng giá dầu thô và xăng bán lẻ cũng diễn ra trong những tình cảnh lạ kỳ, khó giải thích được theo những nguyên tác thông thường của định luật cung cầu nên nhiều người cũng lại cho rằng tinh thần đầu cơ có thể lại khiến cho tình trạng này tái diễn.
Thật vậy, thông thường giá xăng dầu thường tăng lên vào đầu mùa hè như thời điểm hiện nay vì lý do là mức tiêu thụ cũng gia tăng khi nhiều gia đình dân chúng tại Hoa Kỳ đổ xô đi chơi xa nhiều hơn, bắt đầu từ dấu mốc của dịp nghỉ cuối tuần dài ngày của lễ Memorial Day cuối tháng 5 cho đến dịp nghỉ cuối tuần dài ngày khác của lễ Labor Day đầu tháng 9. Nhưng tình trạng suy thoái kinh tế toàn cầu nổ ra từ cuối năm ngoái đã khiến cho số lượng tiêu thụ đã giảm xuống vì nhiều người dân Mỹ bớt lái xe hơn, một phần vì mất việc nên không còn nhu cầu phải lái xe đi làm hàng ngày, và phần khác vì tình trạng khó khăn kinh tế nên cũng thấp thỏm lo sợ mất việc trong tương lai, và không còn hăng hái để tính đến những chuyến nghỉ hè đi chơi xa. Mức tiêu thụ xăng dầu này rất đáng kể nếu như người ta tính thêm yếu tố là giá xăng đã quá rẻ so với năm ngoái, và theo lẽ thường, đúng lý ra là phải khiến cho mức tiêu thụ tăng cao hơn.
Cùng lúc đó, các ngành nghề chế biến hay sản xuất trong kỹ nghệ cũng tiêu thụ ít hơn do tình hình kinh tế khó khăn khiến mọi sinh hoạt buôn bán và tiêu thụ cũng đồng loạt giảm xuống theo. Thông tin mới nhất đưa ra từ Bộ Thương Mại Hoa Kỳ trong ngày thứ Sáu 29-5 cho biết là sản lượng kinh tế trên toàn quốc Hoa Kỳ đã tụt giảm ở mức 5.7% trong tam cá nguyệt đầu tiên, tức là còn tệ hơn tỉ lệ tụt giảm khoảng 5.5% mà đa số các chuyên gia đã tiên đoán trước đó.
Do đó, những yếu tố này không thể giải thích được lý do giá nhiên liệu gia tăng vì nhu cầu tiêu thụ đã tăng lên. Các chuyên gia đều cho rằng giá xăng dầu tăng lên kỳ này là vì nhiều người tin rằng mức tiêu thụ sẽ tăng lên trong tương lai gần, và vì thế nên mọi người đã đồng loạt ký giao kèo để mua trước và thủ thân hoặc kiếm lời, và từ đó tạo ra sự mất cân bằng (tuy giả tạo) trong thị trường cung cầu. Thêm vào đó, nhiều nhà đầu tư lại tiếp tục đổ xô vào các thị trường nhiên liệu vì đồng Mỹ-kim vẫn còn bị mất giá. Lý do đơn giản là khi giá dầu thô được tính bằng đồng đô-la, bất cứ khi nào đồng Mỹ-kim bị mất giá thì việc đầu tư mua dầu lại càng có lợi.
Cũng trong ngày thứ Năm vừa qua, các vị tổng trưởng về dầu hoả đại diện cho 12 quốc gia trong tổ chức OPEC của các nước sản xuất dầu thô đã biểu quyết tại thủ đô Vienna ở Áo quốc việc giữ nguyên mức sản xuất hiện nay thay vì tăng lên mức xuất cảng để giúp tạo nên áp lực làm giảm giá xuống và giúp cho khách hàng tiêu thụ. Các vị tổng trưởng này cũng tái xác nhận duy trì những mức đã ấn định từ trước và không chịu xuất cảng thêm số lượng dự trữ còn dư. Khối OPEC chiếm khoảng 40% tổng sản lượng trên thế giới và nhiều quốc gia trong khối bị lệ thuộc vào nguồn thu nhập từ số lượng dầu thô xuất cảng này và do đó đã gặp điêu đứng không ít để quân bình thị trường giá cả khi mà mức tiêu thụ bị tụt giảm và mức sản xuất lại cứ gia tăng đều đặn.
Các chuyên gia về dầu hoả tin rằng quyết định mới nhất của OPEC trong ngày thứ Năm vừa qua sẽ khiến cho giá dầu thô có thể gia tăng nhiều hơn nữa. Trước đó ông tổng trưởng dầu hoả Ali al-Naimi của Saudi Arabia, vương quốc có trữ lượng và mức sản xuất dầu thô cao nhất trên thế giới, nói rằng giá dầu thô có thể sẽ lên vào khoảng từ 75 đến 80 Mỹ-kim cho 1 thùng phi vào thời điểm cuối năm nay bởi vì mức tiêu thụ trên toàn cầu sẽ gia tăng, đặc biệt là tại các quốc gia ở Á châu. Trả lời với các phóng viên nhà báo tại thủ đô Vienna, ông al-Naimi đã nói rằng ‘sự gia tăng của giá cả là tuỳ thuộc vào mức độ lạc quan rằng mọi sự sẽ khá hơn trong tương lai’.
Tuy nhiên, cũng giống như sự tiên đoán của nhiều nhà đầu cơ khác, không có gì bảo đảm chắc chắn là mức tiêu thụ sẽ gia tăng trong thời gian ngắn sắp tới, cho dù là hiện nay đã có nhiều nhà kinh tế bắt đầu đưa ra lời tiên đoán rằng tình trạng suy thoái kinh tế có thể chạm đáy và bắt đầu trỗi dậy vào cuối năm nay. Thông tin từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế đặt bản doanh tại thủ đô Ba Lê đã cho biết là mức tiêu thụ về dầu thô tại các quốc gia phát triển của phương Tây đã ở mức thấp nhất chưa bao giờ thấy kể từ cuộc suy thoái kinh tế vào năm 1981. Số lượng dầu dư thừa được dự trữ hiện nay tại Hoa Kỳ cũng đã lên ở mức cao nhất kể từ thời thập niên 80, cộng với khoảng 2 tỷ 600 triệu thùng dầu đang được chứa trong các khoang của những tàu dầu nằm rải rác trên thế giới. Theo nhận định của ông Simon Wardell là một chuyên gia nghiên cứu làm việc tại viện Global Insight chuyên tiên đoán về thị trường năng lượng, thì mức dự trữ hiện nay có thể sẽ tăng lên nữa trong vòng từ 4 đến 6 tuần lễ sắp tới khi mà người ta sẽ không tìm đâu ra đủ để có chỗ chứa số lượng dư thừa này.
Tuy có nhiều dấu hiệu đáng ngại như vậy về mức cung ứng dư thừa hiện nay, các nhà sản xuất và nhiều giới đầu tư vẫn tỏ ra lạc quan và đánh cuộc rằng nhu cầu tiêu thụ sẽ gia tăng trở lại, có lẽ với niềm hy vọng rằng sự suy thoái kinh tế sắp sửa chạm đáy. Trong vòng 2 tháng vừa qua, giới đầu tư đã đổ hàng tỷ đô-la vào những thị trường trao đổi dầu thô trong tương lai. Nhiều người lo ngại rằng một khi nền kinh tế của Hoa Kỳ cũng như của nhiều cường quốc kinh tế khác hồi phục trở lại thì mức cung ứng có thể bị thiếu hụt mau chóng vì cuộc suy thoái vừa qua đã khiến cho nhiều nước sản xuất đã đình chỉ nhiều dự án sản xuất mới cũng như không chịu tân trang những cơ sở sản xuất hiện nay đã cũ kỹ và hết còn hiệu năng.
Điều này giải thích vì sao những lý do cổ điển về cung cách làm ăn trên thị trường theo định luật cung cầu đã không còn hoàn toàn chính xác để giải thích những sự tăng giá sau này, nhất là khi có yếu tố đầu cơ, tức là khi con người muốn nghĩ rằng mình đi bước cờ trước vì tiên đoán khôn ngoan hơn và do đó sẵn sàng bỏ tiền ra để đầu tư khác với lẽ bình thường. Và khi nhiều người cùng có những suy luận tương tự như vậy trong cùng một thời điểm thì dễ sinh ra những hiện tượng gọi là bong bóng căng phồng khi giá cả tiếp tục gia tăng. Trong đường dài, kinh nghiệm của những vụ vỡ bóng cũng khiến cho nhiều giới đầu cơ cũng phải dè dặt hơn và khó dẫn đến tình trạng quá lạc quan để đầu tư thả giàn, nhưng đôi khi cũng khó tiên đoán được vì sao lại có những người sẵn sàng đầu tư theo cách trái với lẽ thông thường. Và có lẽ điều này giải thích phần nào hiện tượng tăng giá về xăng dầu khá bất thường như hiện nay.
Riêng đối với những ai cảm thấy không mấy hài lòng với tình trạng xăng dầu tăng giá ào ạt trong những tuần lễ vừa qua, ít ra họ cũng có thể tự an ủi rằng dù sao nó cũng đã không tăng giá điên cuồng đến mức 147 Mỹ-kim cho 1 thùng như vào mùa hè năm ngoái. Và theo nhiều chuyên gia tiên đoán thì có lẽ là tình trạng tăng giá kỷ lục như vậy sẽ khó trở lại trong tương lai, ít nhất là trong vòng vài thập niên tới. Văn phòng Thông tin về Năng lượng của Hoa Kỳ vừa đưa ra bản thẩm định trong ngày thứ Tư vừa qua rằng giá dầu thô có thể sẽ tăng lên đến mức 110 Mỹ-kim cho 1 thùng vào năm 2015 và lên đến 130 Mỹ-kim vào năm 2030.
Nếu được như vậy thì cũng là vui lắm rồi.
Mai Loan
Houston, Texas 29-05-2009
| < Trước | Tiếp > |
|---|